عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان گفت: اگر تمایل به فرزندآوری در جامعه مانند چشمهای خشک شود، هیچ حمایت اقتصادی دیگری نمیتواند نرخ باروری را برگرداند. درمان بحران جمعیت، پیش از آنکه اقتصادی باشد، فرهنگی و امیدآفرین است.
به گزارش پایگاه خبری سفیرجنوب؛ نوذر نخعی، عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، امروز در سومین رویداد «جایزه جوانی جمعیت» با ارائه یک گزارش آماری دقیق و هشدارآمیز، وضعیت جمعیتی استان و کشور را بحرانی توصیف کرد و گفت: ایران یکی از سریعترین شتابهای کاهش نرخ باروری در جهان را تجربه میکند و هیچ کشوری در دنیا با این سرعت سقوط نکرده است.
وی که بهعنوان یکی از کارشناسان برجسته حوزه جمعیت در این همایش سخن گفت، با اشاره به لزوم شناخت دقیق وضعیت هر شهرستان و استان کرمان پیش از هرگونه تصمیمگیری، اظهار کرد: برای تحلیل وضعیت جمعیت باید به دو شاخص کلیدی توجه کنیم؛ اول «نرخ رشد طبیعی» که از تفاضل تعداد مرگ و تولد به دست میآید و دوم «نرخ باروری» که نشان میدهد هر خانم به طور میانگین چند فرزند دارد.
هشدار قرمز در برخی شهرها
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با بیان یک مثال عینی از استان گیلان گفت: در برخی نقاط کشور، شرایط سالمندی به حدی رسیده که ناگهان با پدیدهای مواجه شدهایم که سالها درباره آن هشدار داده میشد. اما آنچه برای کرمان نگرانکننده است و این در شهر گیلان بهوضوح دیده میشود یک نمونه عینی که میتواند برای کشور درس عبرت باشد.
وی افزود: در برخی از همین شهرستانها که درصد سالمندی بالاست، بیمارستانها ضریب اشغال تخت بسیار بالایی دارند؛ چون سالمند زیاد است و مریض زیاد است. ما باید از همینالان از این تهدیدها بترسیم که خداینکرده برای استان کرمان هم این مشکلات پیش بیاید.
کرمان زیر خط بحران جمعیت
نخعی در توضیح مفهوم نرخ باروری گفت: اگر نرخ باروری ۲/۱ باشد، جامعه تا حد زیادی خیالش راحت است که دچار کاهش جمعیت نخواهد شد و در یک حد نسبتاً قابلقبول قرار دارد. اما اگر این عدد به زیر ۱/۵ برسد، بعضی از منابع میگویند شروع کاهش طبیعی جمعیت است و وضعیت خیلی خراب میشود.
وی با اشاره به تاریخچه سیاستهای جمعیتی در ایران تصریح کرد: متأسفانه بعد از سیاستهای تنظیم خانواده، با سرعت بسیار بالایی نرخ باروری را پایین آوردیم. اکنون در جمعیت هم با همان سرعت بالا داریم کاهش را تجربه میکنیم. امروز نرخ باروری در کشور به حدود ۱/۶۳ رسیده است و استان کرمان نیز از این قاعده مستثنی نیست.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با ذکر آماری دقیق از شهرستانهای استان گفت: لطفاً به این اعداد توجه کنید. در سال ۱۴۰۴، وضعیت شهرستانهای ما نشان میدهد که کرمان بهعنوان مرکز استان که تقریباً یکسوم جمعیت استان را در خود جایداده، نرخ باروریاش بهشدت پایین آمده و بقیه شهرستانها هم به تبعیت از آن شرایط مشابهی پیدا کردهاند. پس اصلاً شرایط خوبی نیست.
نخعی با استناد به تجربیات جهانی یک هشدار بسیار جدی مطرح کرد: هیچ کشوری در دنیا با هر امکاناتی، هر میزان پاداش اقتصادی، مرخصی زایمان و تسهیلات متفاوت، نتوانسته است نرخ باروری خود را از زیر ۱/۳ به بالا برگرداند.
وی افزود: تنها رژیم صهیونیستی در دنیا توانسته نرخ باروری خود را از سال ۱۹۸۰ تا ۲۰۲۲ حفظ کند و نرخ باروری آن عدد حدود ۳ را دارد. بقیه کشورهای ثروتمند همگی از خطقرمز پایینتر هستند. حتی میتوان به عکس وزیر جنگ آمریکا اشاره کرد که با افتخار میگفت کشور من به این اعداد رسیده است.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان تأکید کرد: وقتی به آمار ایران نگاه میکنیم، میبینیم که امسال عملاً فاصله زیادی تا شرایط بحرانی نداریم. تمام منابع تصریح میکنند که حرف اول را در فرزندآوری اقتصاد نمیزند. اگر اقتصاد حرف اول را میزد، ژاپن الان جمعیتش کاهشی نبود. کره جنوبی با آن سطح ثروت، نرخ باروری حدود ۰/۷۹ دارد. پس حتماً باید هر دو عامل را ببینیم؛ هم فرهنگ و هم اقتصاد، اما حرف اول را فرهنگ میزند.
با تورم تکرقمی هم کاهش باروری داشتیم
نخعی برای اثبات نقش پررنگتر فرهنگ نسبت به اقتصاد، به سالهای ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۷ اشاره کرد و گفت: آن سالها تورم در کشور ما تکرقمی بود؛ اما در همان سالها بود که ناگهان نرخ باروری سقوط کرد. پس معلوم میشود مسئله فقط پول و اقتصاد نیست.
وی در ادامه به وضعیت استان کرمان اشاره کرد و گفت: اگر نقشه استان را نگاه کنید، در جنوب استان کرمان هفت شهرستان داریم. وقتی آمار سال ۱۴۰۴ را با سال ۱۴۰۳ مقایسه میکنیم، فقط در یک نقطه افزایش جزئی داشتهایم. آن هم به دلیل حوادث دیماه قبل بود که بسیاری از ساکنان بومی مناطق منوجان، کیش و بندرعباس به زادگاه خود برگشتند و همان جا زایمان کردند. کرمان باآنهمه ظرفیت اقتصادی قوی، وضعیت جمعیتی خوبی ندارد؛ اما نشان میدهد که بحث فرهنگی در کرمان نسبت به اقتصاد خیلی ضعیفتر عمل کرده است.
نگاه صرف پزشکی به جمعیت شکستخورده است
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با انتقاد شدید از رویکرد صرفاً بهداشتی و پزشکی به مسئله جمعیت گفت: ما خیلی به «دید مدیکالیزه» تکیه کردهایم. یعنی فکر میکنیم با بهداشت و پزشکی میتوانیم تعداد بچهها را بیشتر کنیم. درحالیکه باید ببینیم در عمل چه اتفاقی میافتد.
وی با ذکر یک مثال عینی از فرآیند مشاوره باروری توضیح داد: یک خانم مراجعه میکند برای مشاوره بارداری. مشاور طبق روال معمول در همه جای کشور، یک سیکل مشاوره را شروع میکند. اما متأسفانه به دلیل کم انگیزگی، نبود فضای مناسب، مشکلات اقتصادی، گرانی، ناامیدی از آینده، این مشاوره نهتنها تأثیر مثبت ندارد، بلکه اثر «بومرنگ» یا معکوس میگذارد.
تهدید خاموش پلاستیک و آلایندهها بر باروری مردان
نخعی گفت: ۳۲ سال پیش تقریباً از هر ده زوج، یک زوج نابارور بود. اما مطالعات جدید نشان میدهد که تعداد و کیفیت اسپرم در مردان جهان – حتی کسانی که بهعنوان اهداکننده مراجعه میکنند – بهشدت و با سرعتی بیسابقه کاهشیافته است.
وی با اشاره به عوامل این پدیده گفت: یکی از عوامل بسیار مهم، پلاستیکها هستند. پلاستیکها تبدیل به یک تهدید بزرگ شدهاند. امروز در سال ۲۰۲۶ مقالات متعددی منتشر میشود که نشان میدهد پلاستیکها نهتنها بر جسم اثر میگذارند، بلکه باعث افزایش افسردگی و میل به خودکشی نیز میشوند. اینها فقط مسئله جوانی جمعیت نیست؛ شما ازهرجهت که نگاه کنید، میبینید کیفیت نسلی که در حال تولید است، مدام در حال کاهش است.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان هشدار داد: باید یک مجموعه منسجم داشته باشیم. فقط بحث ناباروری نیست. آلایندهها، سبک زندگی، تغذیه، استرسهای مزمن – همه اینها دستبهدست هم دادهاند تا هم تمایل به فرزندآوری کم شود و هم توان آن کاهش پیدا کند.
خشکشدن چشمه تمایل
وی در بخش پایانی سخنان خود به یک نکته کلیدی و ظریف اشاره کرد که کمتر به آن پرداخته میشود و گفت: ما باید از کاهش تمایل به فرزندآوری بیشتر بترسیم تا کاهش توان آن.
نخعی توضیح داد: تمایل به فرزندآوری مثل یک چشمه است. اگر این چشمه خشک شود، دیگر حتی اگر بهترین حمایتهای اقتصادی را هم انجام دهیم، فایدهای ندارد. زمانی میرسد که خانوادهها به این نقطه میرسند که اصلاً فرزندآوری برایشان «بیکلاس» و «لاکچری نبودن» تلقی میشود.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان با حساسیت بر روی کلمات تأکید کرد و توضیح داد: باید مراقب باشیم که ناخودآگاه با کلمات مثبت، رفتارهای نادرست را ترویج نکنیم. الان در جامعه ما یک نوع «لاکچریگرایی فکری» ایجاد شده که اگر کسی سه تا بچه داشته باشد، به او برچسب «جوجهکشی انداخته» یا «بیکلاس» میزنند. اینها یک ضدبارداری نامحسوس اما بسیار قوی هستند.
سه سطح ورود برای حل بحران جمعیت
نخعی در پایان سه سطح ورود برای حل مسئله جمعیت پیشنهاد کرد و گفت: سطح اول، سطح همگانی است؛ فارغ از اینکه فرد زن است یا مرد، بچه دارد یا نه باید با همه مردم صحبت کنیم. آموزشها را قویتر کنیم. این آموزشها نباید فقط محدود به دستگاه بهداشت باشد.
وی ادامه داد: سطح دوم، همافزایی دستگاهها است؛ همه دستگاهها باید پایکار بیایند. از استانداری کرمان گرفته تا جهاد کشاورزی، صنعت، معدن، تجارت، آموزشوپرورش، دانشگاهها و رسانهها. هر دستگاهی به سهم خودش میتواند نقش داشته باشد. مثلاً جهاد کشاورزی میتواند بر آلایندههای کشاورزی که یکی از عوامل ناباروری است، تأثیر بگذارد.
این عضو هیئتعلمی دانشگاه علوم پزشکی کرمان به سطح سوم اشاره کرد و توضیح داد: اصلاح زیرساختهای فکری سطح سوم است؛ قرار نیست مستقیماً با آدمها وارد شویم و به آنها بگوییم بچهدار شوید. قرار است زیرساختهای فکری جامعه را اصلاح کنیم. قرار است امید ایجاد کنیم. وقتی خانواده ببیند که آینده روشنی پیش رو دارد، خودبهخود تصمیم به فرزندآوری میگیرد.
نخعی در پایان تأکید کرد: ما نباید بگذاریم به نقطهای برسیم که دیگر دیر شود. وقتی تمایل خشک شد، مثل چشمهای که دیگر آب ندارد، هیچ حمایت اقتصادی هم نمیتواند آن را برگرداند. اکنون وقت اقدام جدی، هماهنگ و فرابخشی است.
منبع: پایگاه خبری راه آرمان
انتهای خبر/ بهادری